Jeffrey Young'ın geliştirdiği şema terapi, çocuklukta oluşan ve yetişkinlikte tekrarlayan duygu ve ilişki kalıplarıyla çalışan bütüncül bir psikoterapidir.
Şema terapi nedir?
Şema terapi, uzun süredir değişmeyen duygusal ve ilişkisel sorunlar için geliştirilmiş bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bilişsel davranışçı terapinin yapısını; bağlanma kuramından, Gestalt terapiden, nesne ilişkileri kuramından ve yaşantısal terapilerden alınan öğelerle bir araya getirir.
Temel varsayımı şudur: Çocuklukta bazı temel duygusal ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında kişi kendisi, başkaları ve dünya hakkında derin ve katı kalıplar geliştirir. Bu kalıplara şema denir. Şemalar yetişkinlikte de çalışmaya devam eder: Kişi farkında olmadan onları doğrulayan ilişkilere, kararlara ve tepkilere yönelir. "Neden hep aynı tür insanlara bağlanıyorum?", "Ne kadar başarsam da neden yetmiyor?" gibi sorular çoğu zaman bir şemanın işaretidir.
Şema terapinin amacı bu kalıpları fark etmek, nasıl oluştuklarını anlamak ve karşılanmamış ihtiyaçları yetişkin hayatında daha sağlıklı yollarla karşılamayı öğrenmektir. Bunun için yalnız düşünceyle değil duyguyla, imgeyle ve terapi ilişkisinin kendisiyle de çalışır.
Şema terapi nasıl ortaya çıktı?
Jeffrey E. Young, Aaron Beck'in yanında yetişmiş bir bilişsel terapisttir. 1980'lerde bilişsel terapinin pek çok sorunda iyi sonuç verdiğini, ama bir grup danışanda yetersiz kaldığını gözlemledi: Sorunları belirli bir döneme değil kişiliğin bütününe yayılmış, yıllardır süren, kısa süreli terapiyle değişmeyen kişiler. Bu danışanlar çoğu zaman sorunlarının "nereden geldiğini" anlamadan değişmeyi zor buluyordu.
Young bu gözleme dayanarak çocukluk deneyimlerini, duygusal yaşantıyı ve terapi ilişkisini merkeze alan bir model geliştirdi. Model önce "şema odaklı bilişsel terapi" adıyla anıldı, zamanla kendi başına bir yaklaşım hâline geldi. Daha sonra özellikle borderline kişilik bozukluğu için şema modları kavramı eklendi. Bugün yaklaşım Uluslararası Şema Terapi Derneği (ISST) çatısı altında pek çok ülkede uygulanıyor ve araştırılıyor.
Temel duygusal ihtiyaçlar
Şema terapi bir eksiklik listesiyle değil ihtiyaçlarla başlar. Young'a göre her çocuğun beş temel duygusal ihtiyacı vardır:
- Güvenli bağlanma: Güven, istikrar, sevgi, bakım ve kabul görme.
- Özerklik, yeterlilik ve kimlik duygusu: Kendi başına bir şeyler yapabilme, kendine ait bir yol bulabilme.
- İhtiyaçlarını ve duygularını ifade edebilme özgürlüğü.
- Kendiliğindenlik ve oyun.
- Gerçekçi sınırlar ve öz-denetim.
Bu ihtiyaçlar kronik olarak karşılanmadığında (örneğin sevgi düzensiz ya da koşullu verildiğinde, çocuk aşırı korunduğunda ya da hiç korunmadığında, sınır hiç konmadığında ya da her şey sınırla yönetildiğinde) şemalar gelişir. Çocuğun doğuştan getirdiği mizaç da bu süreçte rol oynar: Aynı ailede büyüyen iki çocuk farklı şemalar geliştirebilir. Ayrıntılı bir anlatım için: Temel ihtiyaçlarımız ve şema oluşumu
Erken dönem uyum bozucu şemalar
Young'ın modelinde 18 şema tanımlanır ve bunlar hangi ihtiyacın karşılanmadığına göre beş alanda toplanır:
| Alan | Karşılanmayan ihtiyaç | Şemalar |
|---|---|---|
| Ayrılma ve reddedilme | Güvenli bağlanma | Terk edilme / istikrarsızlık; kuşkuculuk / kötüye kullanılma; duygusal yoksunluk; kusurluluk / utanç; sosyal izolasyon / yabancılaşma |
| Bozulmuş özerklik ve iş yapma becerisi | Özerklik, yeterlilik | Bağımlılık / yetersizlik; hastalık ve tehlikeler karşısında dayanıksızlık; iç içe geçme / gelişmemiş benlik; başarısızlık |
| Zayıf sınırlar | Gerçekçi sınırlar | Haklılık / büyüklenmecilik; yetersiz öz-denetim |
| Başkalarına yönelimlilik | İhtiyaç ve duyguları ifade edebilme | Boyun eğicilik; kendini feda; onay arayıcılık |
| Aşırı duyarlılık ve baskılama | Kendiliğindenlik ve oyun | Karamsarlık; duyguları bastırma; yüksek standartlar / aşırı eleştiricilik; cezalandırıcılık |
Şemaları geniş bir örneklemde yeniden inceleyen daha yeni bir çalışma, 18 şemanın dört üst alanda daha iyi toplandığını gösterdi; bu, modelin araştırmayla birlikte geliştiğinin bir örneği. Uygulamada önemli olan alanların sayısı değil, kişinin hangi şemalarının hayatını en çok yönettiğidir.
Her şemanın ne anlama geldiği ve gündelik hayatta nasıl göründüğü için: Şema ne demek? Psikolojide şema kavramı ve 18 şema. Ayrılma ve reddedilme alanındaki şemalar için: Ayrılma ve reddedilme temalı şemalar
Şemalarla başa çıkma biçimleri
Aynı şemaya sahip iki kişi birbirinden çok farklı görünebilir. Bunun nedeni şemayla başa çıkmanın üç ana yolu olmasıdır:
| Başa çıkma biçimi | Ne olur? | Kusurluluk şemasında örnek |
|---|---|---|
| Teslim olma | Kişi şemayı doğru kabul eder ve ona göre yaşar. | Kendisini sürekli eleştiren birini partner olarak seçmek, eleştiriyi hak ettiğini düşünmek. |
| Kaçınma | Kişi şemayı tetikleyecek düşüncelerden, duygulardan ve durumlardan uzak durur. | Yakın ilişkiye girmemek, kendini açmamak, duyguyu uyuşturan alışkanlıklara yönelmek. |
| Aşırı telafi | Kişi şemanın tam tersiymiş gibi davranır. | Kusursuz görünmeye çalışmak, başkalarını eleştirmek, üstünlük taslamak. |
Üç biçim de çocuklukta bir işe yaramıştır: Kişiyi acıdan korumuştur. Yetişkinlikte ise şemayı besler. Teslim olan kişi şemayı doğrulayan deneyimler yaşar, kaçınan kişi şemayı sınayacak deneyimleri hiç yaşamaz, aşırı telafi eden kişi çoğu zaman tam korktuğu tepkiyi davet eder. Ayrıntı için: Şemalarla başaçıkma stilleri · Şema eylemleri
Şema modları
Şemalar uzun süreli yapılardır. Mod ise bir anda sahnede olan duygu durumu ve onunla gelen başa çıkma biçimidir: "Şu anda hangi yanım devrede?" sorusunun cevabı. Gün içinde herkes modlar arasında geçiş yapar. Sorun, bazı modların çok keskin biçimde devreye girmesi ve kişiyi uzun süre ele geçirmesidir.
Mod modeli özellikle duygularının hızla ve yoğun biçimde değiştiği danışanlarla çalışmak için geliştirildi. Modlar dört grupta ele alınır:
- Çocuk modları: İncinmiş Çocuk (terk edilmişlik, utanç, korku), Kızgın Çocuk, Dürtüsel / Disiplinsiz Çocuk ve ihtiyaçları karşılanmış Mutlu Çocuk.
- Uyum bozucu başa çıkma modları: Söz Dinleyen Teslimci, Kopuk Korungan, Aşırı Telafici. Başa çıkma biçimlerinin "an"daki hâlleridir.
- İşlevsiz ebeveyn modları: Cezalandırıcı Ebeveyn ve Talepkâr Ebeveyn. Çocuklukta duyulan eleştirel seslerin içselleşmiş biçimleridir.
- Sağlıklı Yetişkin: İhtiyaçları gören, duyguları düzenleyen, sınır koyabilen yan. Terapinin hedefi bu modu güçlendirmektir.
Bir çalışmada terapi süresince Sağlıklı Yetişkin modunun güçlenmesi ve İncinmiş Çocuk modunun yatışması, kişilik sorunlarındaki sonraki düzelmeyi öngördü. Modların tek tek anlatımı ve mod çalışmasının nasıl yürüdüğü için: Mod terapisi nedir? Şema modları ve mod çalışması · Şema modları
Şema terapide neler yapılır?
Şema terapi genellikle iki aşamada ilerler: değerlendirme ve değişim. Aşamalar kesin çizgilerle ayrılmaz, ama ilk haftalar daha çok tanımaya, sonrası daha çok değişime ayrılır.
Değerlendirme ve vaka kavramsallaştırma. Terapist ve danışan birlikte bugünkü sorunları, bunların çocukluktaki köklerini ve kişinin hangi şemalar ve modlar içinde sıkıştığını çıkarır. Bunun için ayrıntılı öykü, Young Şema Ölçeği gibi ölçekler ve imgeleme çalışmaları kullanılır. Sonunda kişinin kendi hayatına uyan, ortak dille yazılmış bir harita ortaya çıkar: "Eleştirildiğimde İncinmiş Çocuk devreye giriyor, ben de Kopuk Korungan'a geçip ortadan kayboluyorum."
Değişim aşamasında kullanılan teknikler dört grupta toplanır:
- Terapi ilişkisi: Sınırlı yeniden ebeveynlik. Terapist, terapi ilişkisinin sınırları içinde, kişinin çocukken karşılanmamış ihtiyaçlarının bir kısmını karşılar: sıcaklık, istikrar, cesaretlendirme ya da gerektiğinde sınır. Empatik yüzleştirme de bu ilişkinin parçasıdır: Terapist şemanın neden oluştuğunu anladığını gösterirken, onun bugün kişiye zarar verdiğini de açıkça söyler.
- Yaşantısal teknikler. İmgelemde yeniden senaryolaştırma: Kişi çocukluğundan zor bir sahneyi gözlerini kapatıp hatırlar; terapist (ve zamanla kişinin Sağlıklı Yetişkin yanı) sahneye girip çocuğun ihtiyacını karşılar. Sandalye çalışmaları: Farklı modlar ayrı sandalyelerde konuşturulur; örneğin Cezalandırıcı Ebeveyn'e karşı İncinmiş Çocuk savunulur. Bu teknikler şemaların yalnız düşünce değil duygu ve anı düzeyinde de değişmesini hedefler.
- Bilişsel teknikler. Şemanın lehindeki ve aleyhindeki kanıtlar incelenir, şema ile sağlıklı bakış arasında bir diyalog kurulur, tetiklendiği anlarda okunacak "şema kartları" hazırlanır.
- Davranış örüntülerini kırma. Kişi şemayı besleyen davranışlarını (aynı tür partneri seçmek, kendini hiç açmamak, her işi kusursuz yapmaya çalışmak) fark eder ve yerlerine yenilerini adım adım dener.
Şema terapi bireysel, grup ve çift terapisi biçiminde uygulanabilir. Çocuk ve ergenler için uyarlanmış bir biçimi de vardır.
Şema terapi ile bilişsel davranışçı terapi arasındaki fark
Şema terapi bilişsel davranışçı terapiden (BDT) doğdu ve onunla çok şey paylaşır: yapılandırılmıştır, birlikte çalışmaya dayanır, ödevler kullanır. Ayrıldığı noktalar şunlardır:
| Bilişsel davranışçı terapi | Şema terapi | |
|---|---|---|
| Odak | Bugünkü belirtiler ve onları sürdüren düşünce ve davranışlar | Belirtilerin altındaki uzun süreli kalıplar ve kökenleri |
| Geçmiş | Gerektiği kadar | Bugünkü kalıbı anlamak ve değiştirmek için sistematik olarak |
| Terapi ilişkisi | İşbirliğine dayalı çalışma zemini | Kendisi bir değişim aracı (sınırlı yeniden ebeveynlik) |
| Duygu | Düşünce üzerinden | İmgeleme ve sandalye çalışmalarıyla doğrudan |
| Süre | Çoğu sorunda kısa (birkaç ay) | Genellikle daha uzun (aylar ile birkaç yıl) |
Bu bir üstünlük sıralaması değildir. Pek çok sorun için kısa ve odaklı bir BDT yeterlidir ve kanıtı güçlüdür. Şema terapi daha çok bu yaklaşımların yetmediği ya da sorunun kişiliğin bütününe yayıldığı durumlar için geliştirildi.
Şema terapi kimler için uygun olabilir?
Şema terapinin en çok araştırıldığı alan kişilik bozukluklarıdır, özellikle borderline (sınır) kişilik bozukluğu. Bunun dışında şu durumlarda da kullanılıyor:
- Kaçıngan, bağımlı, obsesif-kompulsif (C kümesi), narsisistik, histriyonik ve paranoid kişilik özellikleri
- Tekrarlayan ya da uzun süren (kronik) depresyon
- Uzun süren kaygı sorunları, obsesif-kompulsif bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu (araştırmalar henüz ön aşamada)
- Yeme bozuklukları
- Adli psikiyatride şiddet geçmişi olan kişilik bozukluklu hastalar
Bir tanı olmadan da şema terapiden yararlanmak isteyenler çoktur: ilişkilerde aynı senaryonun tekrar etmesi, yoğun ve acımasız bir iç eleştiri sesi, terk edilme korkusu, duygusal yoksunluk hissi, hayır diyememe, mükemmeliyetçilik ya da yıllardır değişmeyen bir yalnızlık duygusu. Mükemmeliyetçiliğin şema terapideki karşılığı "yüksek standartlar" şemasıdır: Mükemmeliyetçilik nedir?
Şema terapi her durumda ilk seçenek değildir. Belirli bir kaygı bozukluğu, tek bir yakın tarihli sorun ya da kısa bir yaşam krizi için kanıtı daha güçlü ve daha kısa yöntemler çoğu zaman önce denenir. Ağır ve akut dönemlerde de önce güvenlik ve istikrar sağlanır. Hangi yaklaşımın uygun olduğunu değerlendirmeyi yapan uzmanla birlikte konuşmak gerekir.
Kaygının kökenindeki bir şema örneği için: Panik ve diğer endişe durumlarının kökenindeki şema: Dayanıksızlık. Borderline kişilik bozukluğunda şema terapi için: Borderline (sınır) kişilik bozukluğu ve şema terapi ile tedavisi
Araştırmalar ne söylüyor?
- Borderline kişilik bozukluğu. 88 hastanın katıldığı ve üç yıl süren bir karşılaştırmada şema terapi, psikodinamik bir yaklaşım olan aktarım odaklı psikoterapiyle karşılaştırıldı. İki grupta da belirgin düzelme oldu; şema terapi grubunda iyileşen kişi oranı daha yüksek, terapiyi bırakma daha düşüktü. Beş ülkede 495 hastayla yapılan daha yeni bir çalışmada bireysel ve grup seanslarını birleştiren şema terapi, olağan tedaviden ve ağırlıklı olarak grup biçiminde yürütülen şema terapiden daha etkili bulundu; birleşik biçimde terapiye devam oranı da daha yüksekti.
- Diğer kişilik bozuklukları. C kümesi, paranoid, histriyonik ve narsisistik kişilik bozukluğu olan 323 hastayla yapılan bir çalışmada 50 seanslık şema terapi sonrasında iyileşen hasta oranı, olağan tedaviye ve açıklamaya yönelik bir psikoterapiye göre daha yüksekti. Şiddet suçu işlemiş kişilik bozukluklu hastalarla adli hastanelerde yapılan bir çalışmada da şema terapi rehabilitasyonda ve belirtilerde olağan tedaviden daha iyi sonuç verdi.
- Depresyon. 100 kişiyle yapılan bir karşılaştırmada şema terapi depresyonda bilişsel davranışçı terapi kadar etkili bulundu: ne daha iyi ne daha kötü.
- Kaygı, OKB ve travma. Bu alanlardaki çalışmaları bir araya getiren bir derleme, şema terapinin hem belirtilerde hem şemalarda olumlu etkiler gösterdiğini, ama çalışmaların sayısının az ve yöntemlerinin zayıf olduğunu, sağlam sonuçlar için daha fazla araştırma gerektiğini bildirdi.
Özetle şema terapinin kanıtı en güçlü olduğu alan kişilik bozukluklarıdır. Diğer alanlarda sonuçlar umut verici ama daha sınırlıdır. Araştırmalardaki tedaviler çoğu zaman uzun sürelidir (borderline kişilik bozukluğunda bir ile üç yıl, diğer kişilik bozukluklarında bir yıl civarı); daha hafif sorunlarda süre kişiye ve hedefe göre değişir.
Şema terapist kimdir?
Şema terapi, ruh sağlığı alanında psikoterapi eğitimi almış meslek mensuplarının (psikiyatristler ve klinik psikologlar gibi) ek bir eğitimle öğrendiği bir yaklaşımdır. Uluslararası Şema Terapi Derneği (ISST), kuramsal eğitimi, süpervizyon altında yürütülen vakaları ve beceri değerlendirmesini içeren bir sertifikasyon süreci tanımlar. Bir şema terapistle çalışmayı düşünüyorsanız, aldığı eğitimi ve süpervizyonu sormak yerinde bir sorudur.
Ruh sağlığı profesyonellerine yönelik şema terapi sertifikasyon eğitimlerinin ve ileri düzey eğitimlerin takvimi için: Eğitim takvimi ve başvuru
Sık sorulan sorular
Şema terapi kaç seans sürer? Tek bir cevabı yok. Sürenin belirleyicisi sorunun ne kadar uzun süredir var olduğu ve hayatın ne kadarına yayıldığıdır. Araştırmalarda kişilik bozuklukları için bir ile üç yıl arasında, başlangıçta haftada bir ya da iki seans kullanıldı. Daha sınırlı hedefler için daha kısa çalışmalar da yapılır. Süre ilk değerlendirmeden sonra terapistle birlikte konuşulur ve yol boyunca gözden geçirilir.
Yaşam tuzağı ile şema aynı şey mi? Evet. Yaşam tuzağı, Jeffrey Young ve Janet Klosko'nun genel okur için yazdığı kitapta şemalar için kullanılan gündelik bir karşılıktır. Kitabın Türkçe baskısı Hayatı Yeniden Keşfedin bu kalıplar için doğrudan "şema" sözcüğünü kullanır.
Kendi şemalarımı nasıl öğrenebilirim? Klinikte en sık kullanılan araç Young Şema Ölçeği'dir. Ölçek sonuçları bir uzmanın değerlendirmesiyle birlikte anlam kazanır; tek başına bir sonuç ya da tanı değildir. Hayatı Yeniden Keşfedin'in ikinci bölümündeki Şema Ölçeği, okurun kendi şemalarını tanımaya başlaması için hazırlanmıştır.
Şemalar tamamen ortadan kalkar mı? Çoğu zaman hayır, ve hedef de bu değildir. Şemalar daha seyrek ve daha zayıf tetiklenir hâle gelir; tetiklendiklerinde kişi bunu fark eder ve davranışını şemanın değil kendi seçiminin yönetmesini sağlayabilir. Şema terapinin diliyle: Sağlıklı Yetişkin yan güçlenir.
Şema terapi ile psikanaliz arasındaki fark nedir? İkisi de çocukluk deneyimlerine ve terapi ilişkisine önem verir. Şema terapi ise daha yapılandırılmıştır: Hedefleri, kullanılan dili ve teknikleri danışanla açıkça paylaşılır; terapist daha etkindir, imgeleme ve sandalye çalışmaları gibi yaşantısal teknikleri ve ödevleri kullanır. Borderline kişilik bozukluğunda iki yaklaşım doğrudan karşılaştırılmıştır (yukarıda, "Araştırmalar").
Mod terapisi ayrı bir terapi mi? Hayır. Mod terapisi (mod çalışması) şema terapinin içinde gelişmiş bir çalışma biçimidir ve özellikle duyguların hızlı değiştiği durumlarda öne çıkar.
Bu konuda okunabilecek kitaplar
Şemalarını tanımak isteyen okur için
- Hayatı Yeniden Keşfedin — Jeffrey E. Young, Janet S. Klosko. Şema terapinin kurucusunun genel okur için yazdığı kitap. İkinci bölümdeki Şema Ölçeği ile okur kendi şemalarını tanımaya başlıyor; terk edilmeden yüksek standartlara on bir şemanın her biri ayrı bir bölümde, vakalar ve değişim için önerilerle ele alınıyor.
- Mod Terapisi — Gitta Jacob, Hannie van Genderen, Laura Seebauer. Şema terapi ve mod modeline dayanan bir kendine yardım kitabı. Okurun kendi modlarını tanıması ve değiştirmesi için yapılandırılmış alıştırmalar içeriyor.
- Yaşam Tuzakları için Şema Terapi — Eckhard Roediger. Yaşam tuzaklarını tetiklendikleri anlarda fark etmek ve arkalarındaki eski şemaları anlamak üzerine, genel okura yönelik bir kitap.
Uzmanlar için
- Şema Terapi: Ayırıcı Özellikler — Eshkol Rafaeli, David Bernstein, Jeffrey Young. Kuram ve uygulama olmak üzere iki kısımdan oluşan kısa bir başvuru kitabı; şema terapinin diğer bilişsel davranışçı terapilerden nasıl ayrıldığını tartışıyor.
- Şema Terapi Klinisyenin Rehberi — Joan M. Farrell, Neele Reiss, Ida A. Shaw. Bireysel, grup ya da klinik ortamlarda şema terapi programı kurmak ve uygulamak için bir klinik kaynak.
- Sınır Kişilik Bozukluğu için Şema Terapi — Arnoud Arntz, Hannie van Genderen. Borderline kişilik bozukluğu için kavramsal model, tedavi planlaması ve tekniklerin adım adım anlatımı.
- İçten Dışa Şema Terapi — Joan M. Farrell, Ida A. Shaw. Terapistlerin şema terapi tekniklerini önce kendi üzerlerinde uyguladığı bir öz-uygulama ve öz-yansıtma kitabı.
- Şema Terapide Yaratıcı Yöntemler — Gillian Heath, Helen Startup. Değerlendirme ve formülasyondan sınırlı yeniden ebeveynliğe, imgelemeden sandalye çalışmasına yaratıcı teknikler.
- Katmanlı Zihin: Şema, Duygu ve Beden Arasında Klinik Bir Harita — H. Alp Karaosmanoğlu. Şema terapinin klinik çerçevesini polivagal kuram ve güncel nörobilim bulgularıyla birleştiren bir model; empatik yüzleştirme, imgelemde yeniden senaryolaştırma ve yeniden ebeveynlik gibi teknikleri vakalarla anlatıyor.
Çocuk ve ergenler, mindfulness, bağlamsal şema terapi ve yeme bozuklukları üzerine kitaplar dahil diğerleri için: Şema terapi kitapları
Kaynaklar
- Arntz, A., Jacob, G. A., Lee, C. W., Brand-de Wilde, O. M., Fassbinder, E., Harper, R. P., Lavender, A., Lockwood, G., Malogiannis, I. A., Ruths, F. A., Schweiger, U., Shaw, I. A., Zarbock, G., & Farrell, J. M. (2022). Effectiveness of predominantly group schema therapy and combined individual and group schema therapy for borderline personality disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 79(4), 287–299.
- Arntz, A., & van Genderen, H. (2009). Schema therapy for borderline personality disorder. Wiley-Blackwell.
- Arntz, A., & Weertman, A. (1999). Treatment of childhood memories: Theory and practice. Behaviour Research and Therapy, 37(8), 715–740.
- Bach, B., Lockwood, G., & Young, J. E. (2018). A new look at the schema therapy model: Organization and role of early maladaptive schemas. Cognitive Behaviour Therapy, 47(4), 328–349.
- Bamelis, L. L. M., Evers, S. M. A. A., Spinhoven, P., & Arntz, A. (2014). Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders. American Journal of Psychiatry, 171(3), 305–322.
- Bernstein, D. P., Keulen-de Vos, M., Clercx, M., de Vogel, V., Kersten, G. C. M., Lancel, M., Jonkers, P. P., Bogaerts, S., Slaats, M., Broers, N. J., Deenen, T. A. M., & Arntz, A. (2023). Schema therapy for violent PD offenders: A randomized clinical trial. Psychological Medicine, 53(1), 88–102.
- Carter, J. D., McIntosh, V. V., Jordan, J., Porter, R. J., Frampton, C. M., & Joyce, P. R. (2013). Psychotherapy for depression: A randomized clinical trial comparing schema therapy and cognitive behavior therapy. Journal of Affective Disorders, 151(2), 500–505.
- Farrell, J. M., Shaw, I. A., & Webber, M. A. (2009). A schema-focused approach to group psychotherapy for outpatients with borderline personality disorder: A randomized controlled trial. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 40(2), 317–328.
- Giesen-Bloo, J., van Dyck, R., Spinhoven, P., van Tilburg, W., Dirksen, C., van Asselt, T., Kremers, I., Nadort, M., & Arntz, A. (2006). Outpatient psychotherapy for borderline personality disorder: Randomized trial of schema-focused therapy vs transference-focused psychotherapy. Archives of General Psychiatry, 63(6), 649–658.
- Peeters, N., van Passel, B., & Krans, J. (2022). The effectiveness of schema therapy for patients with anxiety disorders, OCD, or PTSD: A systematic review and research agenda. British Journal of Clinical Psychology, 61(3), 579–597.
- Rafaeli, E., Bernstein, D. P., & Young, J. (2011). Schema therapy: Distinctive features. Routledge.
- Taylor, C. D. J., Bee, P., & Haddock, G. (2017). Does schema therapy change schemas and symptoms? A systematic review across mental health disorders. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 90(3), 456–479.
- Yakın, D., Grasman, R., & Arntz, A. (2020). Schema modes as a common mechanism of change in personality pathology and functioning: Results from a randomized controlled trial. Behaviour Research and Therapy, 126, 103553.
- Young, J. E., & Klosko, J. S. (1993). Reinventing your life. Dutton.
- Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner's guide. Guilford Press.
