Şema Eylemleri

Şemalar, organizmanın hayatta kalması için gerekli yapılardır. Şemalar birbiri içine geçmiş yapılar olduğu için, tek bir şemanın bile doğruluğunun sorgulanması tüm sistemi etkiler. Bu nedenle şemanın geçerliliğini tehdit eden durumlar, tüm sistemin dengesini de tehdit eder. Sistem ve şema kendisini korumak için çeşitli eylemlerde bulunur. Üç şema eylemi vardır: Sürdürmek, Kaçınmak, Telafi Etmek. Bu süreçler daha sonra şema tarafından etkinleştirilen, ve aynı zamanda şemayı güçlendiren çevre ile geçimsiz başa çıkma yöntemlerine dönüşürler. Bu eylemler çocukluk dönemlerinde uyumu güçlendirir ve psikoanalitik terimler olan direnç ve savunma mekanizmaları ile aynı anlama gelirler. Şema Sürdürümü Şema Sürdürümü, şemayı güçlendiren veya sürekli kılan bilişsel, davranışsal veya duygusal stratejileri kapsar (örn: şemayı destekleyen bilgiyi abartmak, şema ile uyumlu davranışlarda bulunmak). Örnek olarak Kusurluluk şeması olan bir kişinin eleştirel arkadaşları ile ilişkilerini sürdürebilmesini gösterebiliriz. Kusurluluk şeması, kişinin kendisine gelen eleştirilere katlanabilmesini sağlar. Ve kişinin eleştiri alması, kusurlu olduğuna ilişkin inancını pekiştirir. Şema Kaçınması Şemayı ve ilgili duyguları başlatmaktan kaçınmak için kişinin kullandığı davranışsal ve duygusal stratejilerdir. Kişi şema ile ilgili düşünmekten veya ilgili durumlarla karşılaşmaktan kaçınır. Örneğin Başarısızlık şeması olan bir hasta, sonuçta “kötü” olarak değerlendirileceğine inandığı için projesi üzerinde çalışmaktan kaçınabilir. Ve böylece olumsuz bir değerlendirme ile karşılaşma şansını arttırır. Bu durum şemayı daha da güçlendirir. (Kendini gerçekleştiren kehanet) Şema Telafisi Şemanın verdiği sıkıntıyı ve acıyı telafi etmek için kişinin takındığı tutum ve davranışlardır. Şemadan beklenebileceklerin tam tersi olarak ortaya çıkarlar. Şema Telafileri çocuğun, ebeveynleri, kardeşleri ve akranlarının zedeleyici davranışlarının verdiği acıyla başa çıkmak için erken dönemde geliştirdiği işlevsel girişimlerdir. Yetişkin yaşlarda ve daha sağlıklı ortamlarda Şema Telafi Edici davranışlar işlevselliği bozucu hale gelir ve kişinin sıklıkla “iyi niyetle kötü sonuçlar almasına” neden olurlar. Aşırı telafiler sonuçta amaçlananın tam tersine neden olur ve şemanın sürdürülmesine de yardım ederler. Örneğin Duygusal Yoksunluk şeması olan bir kişi aşırı miktarda ilgiye ihtiyaç duyabilir ama günlük yaşantısında diğer insanları kendinden kasıtlı olarak uzaklaştırabilir ve sonuçta kendisini daha da yalnız hisseder. Aşağıda bazı şema alanlarındaki sürdürüm, kaçınma ve telafi davranışlarından örnekler bulacaksınız. Şema Alanı: Bağımlılık Sürdürücü Davranış: Sürekli olarak diğer insanlara güvenmek, sırtını dayamak Telafi Edici Davranış: Gereksiz veya uygun olmasa da, her şeyi tek başına yapmak Kaçınma Davranışı: Ertelemek Şema Alanı: Duygusal Yoksunluk Sürdürücü Davranış: Uygun olmayan arkadaşlar veya eş seçmek Telafi Edici Davranış: Aşırı bir şekilde arkadaş ve eş gereksiniminde olmak Kaçınma Davranışı: Yakın ilişkilerden kaçınmak Şema Alanı: Yetersizlik / Başarısızlık Sürdürücü Davranış: Kendini vermeden çalışmak, işleri bozmak Telafi Edici Davranış: Açık olsa bile hatayı kabul etmemek. Kaçınma Davranışı: İşleri ertelemek veya reddetmek Şema Alanı: Kusurluluk / Sevilmezlik Sürdürücü Davranış: Eleştirel bir eş seçmek Telafi Edici Davranış: İlgi ve beğenilmeye aşırı gereksinim duymak Kaçınma Davranışı: Yakın ilişkilerden kaçınmak

İlgili kapsamlı rehber: Şema Terapi Nedir? Yaşam Tuzakları, Modlar ve Terapi Süreci