PsikoterapiGüncellendi: 26 Ekim 2026

İçsel çocuk nedir? Şema terapide incinmiş çocuk ve içsel çocuk çalışması

Yazan: Psikonet Editörü · Bilimsel gözden geçirme: H. Alp Karaosmanoğlu, Psikiyatr

İçsel çocuk, çocuklukta yaşadığımız duyguların, ihtiyaçların ve anıların yetişkinlikte de içimizde sürmesini anlatan bir kavramdır. Bir eleştiri karşısında birden kendimizi küçük ve çaresiz hissettiğimizde ya da bir oyunun içinde kaygısızca güldüğümüzde içimizdeki çocuk konuşur. Terapide bu kavram, çocukken karşılanmayan ihtiyaçlarla çalışmanın bir yolu olarak kullanılır.

Şema terapide çocuk modları

"İçsel çocuk" gündelik dilde geniş anlamda kullanılır. Şema terapi ise bu fikri daha belirli bir biçimde "çocuk modları" olarak tanımlar (Young ve ark., 2003). Modlar, o anda öne çıkan duygu ve davranış hâlleridir:

İncinmiş (savunmasız) çocuk: Yalnız, korkmuş, terk edilmiş, utanmış ya da değersiz hisseden yan.
Öfkeli çocuk: İhtiyaçları karşılanmadığında öfkeyle tepki veren yan.
Dürtüsel ya da disiplinsiz çocuk: İsteğini hemen yerine getirmek isteyen, sınırlara tahammül edemeyen yan.
Mutlu çocuk: Güvende, sevilmiş, meraklı ve oyuncu hisseden yan.

Terapinin amacı incinmiş çocuğu korumak ve iyileştirmek, öfkeli çocuğu anlamak ve mutlu çocuğa daha çok yer açmaktır. Bu işi içimizdeki "sağlıklı yetişkin" yapar. Modların ayrıntısını mod terapisi nedir? ve şema modları yazılarımızda anlattık.

İçsel çocuk nasıl incinir?

Şema terapiye göre her çocuğun bazı temel duygusal ihtiyaçları vardır: güvenli bağlanma (güven, sıcaklık, kabul), özerklik ve yeterlik, ihtiyaçlarını ve duygularını ifade edebilme, kendiliğindenlik ve oyun, gerçekçi sınırlar (Young ve ark., 2003). Bu ihtiyaçlar uzun süre karşılanmadığında kalıcı inançlar, yani şemalar oluşur: "Kimse benim yanımda olmayacak", "Ben yetersizim", "Duygularımı gösterirsem terk edilirim."

Bu her zaman büyük travmalarla olmaz. Duygularının görülmediği, sürekli eleştirildiği ya da kendi ihtiyaçlarını bir kenara koyup ebeveynine bakmak zorunda kaldığı bir çocukluk da içsel çocuğu incitebilir. Bu konuları duygusal ihmal ve narsist anne yazılarımızda anlattık.

İncinmiş içsel çocuğun işaretleri

Küçük bir eleştiri, gecikme ya da reddedilme karşısında duruma göre çok büyük bir acı ve çaresizlik
Terk edilme korkusu, yalnız kalmaya dayanamama
"Bende bir yanlışlık var" duygusu, utanç
Kendini başkalarının yanında küçük, savunmasız ya da yetersiz hissetmek
Rahatlamak, oynamak ve keyif almakta güçlük
Kendine sert ve eleştirici bir iç sesle konuşmak
Benzer acı veren ilişkilere tekrar tekrar girmek

İçsel çocuk çalışması nedir?

Terapide içsel çocuk çalışması, çocuklukta karşılanmayan ihtiyaçların bugün, güvenli bir ilişki içinde karşılanmasına dayanır. Şema terapide en çok kullanılan yöntemler şunlardır:

İmgelemle yeniden senaryolaştırma: Kişi gözlerini kapatıp zor bir çocukluk anısına döner. Terapist ya da kişinin sağlıklı yetişkin yanı sahneye girer, çocuğu korur, ihtiyacını karşılar ve olayın duygusal anlamı değişir. Zor anılarla ilişkili sorunlarda bu yöntemin az sayıda oturumda büyük etkiler sağladığı bulunmuştur (Morina ve ark., 2017).
Sınırlı yeniden ebeveynlik: Terapist, terapi ilişkisinin sınırları içinde çocukken eksik kalan ilgi, sıcaklık ve korumayı sağlar.
Sandalye çalışması: Farklı modlar farklı sandalyelerde konuşturulur; örneğin eleştirici iç ses ile incinmiş çocuk arasında bir diyalog kurulur.

Kişilik bozukluklarında 50 oturumluk şema terapinin olağan tedaviye göre iyileşmede daha etkili olduğu geniş bir kontrollü çalışmada gösterilmiştir (Bamelis ve ark., 2014). Şema terapinin genel çerçevesi için şema terapi nedir? rehberimize bakabilirsiniz.

Kendi başınıza neler yapabilirsiniz?

Farkedin ve adlandırın: Bir anda yoğun bir acı ya da çaresizlik hissettiğinizde kendinize sorun: "Şu an kaç yaşında hissediyorum?" Duyguyu "incinmiş çocuk yanım" diye adlandırmak, ona yetişkin gözüyle bakabilmenizi sağlar.
Şefkatli bir iç ses geliştirin: O çocuğa bugün ne söylemek isterdiniz? "Korkman çok anlaşılır, ben buradayım" gibi cümleleri kendinize söylemek tuhaf gelebilir, ama düzenli denendiğinde iç sesin tonunu değiştirir; bkz. öz şefkat nedir?
İhtiyacı karşılayın: Yalnızlık hissediyorsanız güvendiğiniz biriyle bağlantı kurun; yorgunsanız dinlenin; kendinizi eleştiriyorsanız bir başarınızı hatırlayın.
Mutlu çocuğa yer açın: Oyun, müzik, doğa, el işi, gülmek. Bunlar lüks değil, temel ihtiyaçtır.
Bir mektup yazın: Çocukluğunuzdaki size, ihtiyaç duyduğu şeyleri söyleyen bir mektup yazmak duygulara yer açar.

Bir uyarı: Çocukluk anıları çok acı vericiyse, istismar ya da travma içeriyorsa ve geri dönüşler yaşıyorsanız bu çalışmaları tek başınıza ve özellikle imgelemle yapmayın; bir terapistle çalışın. Bkz. travma sonrası stres bozukluğu.

Kavramın sınırları

"İçsel çocuk" bir tanı ya da bilimsel bir ölçüm değildir; bir metafordur. Popüler kullanımda her şeyin açıklaması gibi sunulabilir. Araştırma kanıtı, bu fikri yapılandırılmış biçimde kullanan şema terapi ve imgelemle yeniden senaryolaştırma gibi yöntemlerden gelir. Her zorluğu çocukluğa bağlamak da doğru değildir; bugünkü stres, ilişkiler ve beden de duygularımızı etkiler.

Ne zaman yardım almalı?

Benzer acı veren ilişkileri tekrar tekrar yaşıyorsanız, yoğun terk edilme korkusu, utanç ya da boşluk hissi gününüzü belirliyorsa, çocukluk anıları sizi hâlâ çok sarsıyorsa bir psikiyatri uzmanı ya da şema terapi eğitimi almış bir klinik psikologla görüşmek iyi gelebilir. Bağlanma örüntüleri için bağlanma stilleri yazımıza da bakabilirsiniz.

İlgili kitap önerileri:

Kaynaklar

Bamelis, L. L. M., Evers, S. M. A. A., Spinhoven, P., & Arntz, A. (2014). Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders. American Journal of Psychiatry, 171(3), 305–322.
Morina, N., Lancee, J., & Arntz, A. (2017). Imagery rescripting as a clinical intervention for aversive memories: A meta-analysis. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 55, 6–15.
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner's guide. New York: Guilford Press.