Genel konularGüncellendi: 25 Ekim 2026

Pasif agresif nedir? Pasif agresif davranış örnekleri ve başaçıkma yolları

Yazan: Psikonet Editörü · Bilimsel gözden geçirme: H. Alp Karaosmanoğlu, Psikiyatr

Pasif agresif davranış, kızgınlığın, kırgınlığın ya da itirazın açıkça söylenmek yerine dolaylı yollarla gösterilmesidir. Kişi "sorun yok" der ama küser, söz verdiği işi "unutur", iğneleyici bir şaka yapar ya da bir işi bilerek yavaş ve eksik yapar. Herkes zaman zaman böyle davranabilir. Sorun, bu yolun neredeyse tek ifade biçimi hâline gelmesi ve ilişkileri yıpratmasıdır.

Pasif agresif ne demek?

Sözcük iki karşıt parçadan oluşur. "Agresif", öfkenin ve karşı çıkmanın kendisini anlatır. "Pasif" ise bu öfkenin açık bir sözle değil, yapılmayan, geciktirilen ya da ima edilen şeylerle dışa vurulduğunu. Açık öfkede karşınızdaki ne düşündüğünüzü bilir. Pasif agresif davranışta ise öfke vardır ama adı konmaz; karşı taraf bir şeylerin ters gittiğini hisseder, neyin ters gittiğini bilemez.

Bu yüzden pasif agresif davranışın karşısındaki kişi çoğu zaman şaşkınlık, suçluluk ve giderek artan bir öfke hisseder. Sonunda öfkelenip patlayan da çoğu zaman o olur. Pasif agresif davranan kişi ise "Ben ne yaptım ki?" diyebilir.

Pasif agresif davranış örnekleri

Gündelik hayatta en sık görülen örnekler şunlardır:

Küsmek ve sessiz kalmak: Ne olduğu sorulduğunda "Bir şey yok" demek, ama günlerce mesafeli durmak.
"Unutmak": İstenmeyen bir işi kabul edip yapmamak, sonra unuttuğunu söylemek.
Bilerek kötü yapmak: Bulaşığı yarım yıkamak, raporu son dakikaya bırakıp eksik teslim etmek; böylece bir daha istenmemesini sağlamak.
Erteleme ve oyalama: "Tamam, yaparım" deyip işi sürüncemede bırakmak.
İğneleyici şakalar ve iltifatlar: "Bu sefer zamanında gelmişsin, şaşırdım" ya da "Senin için çok iyi bir sonuç bu."
İmalı sözler: Doğrudan söylemek yerine üçüncü kişilere ya da sosyal medyada üstü kapalı göndermeler yapmak.
Sorumluluğu karşıya yüklemek: "Sen öyle istedin, ben de öyle yaptım."
Kapıyı çarpmak, iç çekmek, göz devirmek: Sözsüz ama açıkça anlaşılan mesajlar.

İlişkide, ailede ve işte aynı davranış farklı görünebilir. Çiftlerde en sık küsme ve sessizlik görülür. Ebeveyn ile ergen arasında "duymamış gibi yapma" ve oyalama öne çıkar. İş yerinde ise toplantıda itiraz etmeyip sonra kararı uygulamamak ya da işi sürüncemede bırakmak sık görülür.

Neden pasif agresif davranırız?

Pasif agresif davranış çoğu zaman bir başaçıkma biçimidir. Kişi öfkesini açıkça göstermenin tehlikeli, ayıp ya da işe yaramaz olduğunu öğrenmiştir. Bu öğrenme çoğunlukla çocuklukta olur:

Öfkenin cezalandırıldığı, alay edildiği ya da sevginin geri çekildiği bir ailede büyümek
"İtiraz etmek saygısızlıktır" mesajıyla yetişmek
Çatışmanın hep büyük kavgalara dönüştüğü bir evde, çatışmadan kaçınmayı öğrenmek
Güç dengesizliği: Açıkça "hayır" diyemeyeceğini düşündüğü biriyle (amir, baskıcı bir ebeveyn ya da eş) ilişki içinde olmak

Şema terapi açısından bakıldığında pasif agresif davranışın altında sıklıkla boyun eğicilik ve duyguları bastırma şemaları vardır. Kişi kendi ihtiyacını dile getirirse reddedileceğine ya da cezalandırılacağına inanır. Dışarıdan uyumlu görünür, içeride ise öfke birikir; öfke de sonunda dolaylı yollardan sızar. Şemaların nasıl oluştuğunu şema ne demektir? yazımızda anlattık. Erken ilişkilerde öğrenilen bu tutumlar bağlanma stilleri ile de yakından ilişkilidir.

Pasif agresif kişilik bozukluğu var mı?

Eski tanı sistemlerinde "pasif agresif kişilik bozukluğu" ayrı bir tanıydı. DSM-IV'te (1994) tanı ekine, "negativistik kişilik bozukluğu" adıyla araştırma ölçütleri arasına alındı. DSM-5'te (2013) ise ayrı bir tanı olarak yer almıyor (Lane, 2009). Bunun nedeni, davranışın çoğu zaman belirli durumlara bağlı olması ve başka kişilik özellikleriyle iç içe geçmesiydi.

Yine de araştırmalar bu örüntünün tutarlı bir yapı olduğunu ve sınır ile narsisistik kişilik özellikleriyle birlikte görülebildiğini gösteriyor (Hopwood ve ark., 2009). Yani pasif agresif davranış bugün tek başına bir tanı değil. Ama yıllar boyunca, pek çok ilişkide tekrar ediyor ve kişiye acı veriyorsa bir kişilik örüntüsünün parçası olabilir. Kişilik bozukluklarının genel tablosunu kişilik bozukluğu nedir? yazımızda bulabilirsiniz.

Pasif agresif davranış ile gaslighting arasındaki fark

İkisi de dolaylıdır ve karşıdaki kişinin kafasını karıştırır. Ama amaçları farklıdır. Pasif agresif davranış çoğunlukla söylenemeyen bir öfkenin dışa vurumudur; kişi çoğu zaman bunu bilinçli bir plan olarak yapmaz. Gaslighting ise karşıdaki kişinin kendi algısından ve belleğinden şüphe etmesine yol açan bir manipülasyon biçimidir. Ayrıntısı gaslighting nedir? yazımızda.

Pasif agresif biriyle nasıl başaçıkılır?

Pasif agresif davranışın karşısında iki tuzak vardır: hiç değinmemek ya da öfkeyle patlamak. İkisi de döngüyü sürdürür. Şunlar daha çok işe yarar:

Davranışı sakin bir dille adlandırın: "Dün akşamdan beri sessizsin. Sana kırıldığım bir şey mi oldu?" Suçlamadan, merak ederek sorun.
"Sen" yerine "ben" dili kullanın: "Hep böylesin" yerine "Söz verdiğin iş yapılmayınca kendimi yalnız bırakılmış hissediyorum."
Somut ve açık isteyin: Belirsiz isteklerin "unutulması" daha kolaydır. Ne, ne zaman, nasıl, net olsun.
Öfkeyi açıkça söylemeye alan açın: "Bana kızgınsan bunu duymak isterim" demek, öfkenin dolaylı yollardan sızmasını azaltır.
Sınırlarınızı tutarlı biçimde koruyun: Yapılmayan işi her seferinde siz üstlenirseniz örüntü pekişir. Sonuçları sakin ve öngörülebilir biçimde uygulayın.
Kendi tepkinizi izleyin: Karşınızdakinin dolaylılığına alay ya da imayla karşılık vermek, iki taraflı bir pasif agresif döngü kurar.

David Burns, Birlikte İyi Hissetmek kitabında ilişki çatışmalarında karşıdakinin sözünde doğru olan bir parçayı bulmanın, duygularını yansıtmanın ve kendi duygularını "ben" diliyle söylemenin döngüyü nasıl değiştirdiğini anlatır (Burns, 2008).

Kendinizde farkederseniz

Pasif agresif davranışı kendinde farketmek değişimin ilk adımıdır. Şu sorular yardımcı olabilir:

Bir şeyi "unuttuğumda" ya da ertelediğimde, aslında o işi istemiyor muydum?
"Bir şey yok" dediğimde, aslında neye kırgındım?
Küçükken öfkemi açıkça gösterdiğimde ne oluyordu?

Öfkeyi açıkça ama saygılı biçimde söylemek öğrenilebilen bir beceridir. Küçük adımlarla başlayın: önemsiz bir konuda "Bu bana uymuyor" demek, sonra daha zor konulara geçmek. "Hayır" diyebilmek de bu becerinin parçasıdır; bunu İyileştiren Sınırlar kitabı ayrıntılı ele alır.

Ne zaman yardım almalı?

Dolaylı öfke ilişkilerinizi, işinizi ya da aile hayatınızı sürekli zorluyorsa, ya da siz böyle bir ilişkinin içinde tükendiğinizi hissediyorsanız bir uzmanla görüşmek iyi olur. Şema terapi ve bilişsel davranışçı terapi, öfkenin altındaki ihtiyaçları farketmeye ve onları açıkça dile getirmeyi öğrenmeye yardımcı olur. Çiftler arasında tekrarlayan bu döngüde çift terapisi de işe yarar.

İlgili kitap önerileri:

Kaynaklar

American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed.). Washington, DC: American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
Burns, D. D. (2008). Feeling good together: The secret to making troubled relationships work. New York: Broadway Books.
Hopwood, C. J., Morey, L. C., Markowitz, J. C., Pinto, A., Skodol, A. E., Gunderson, J. G., et al. (2009). The construct validity of passive-aggressive personality disorder. Psychiatry, 72(3), 256–267.
Lane, C. (2009). The surprising history of passive-aggressive personality disorder. Theory & Psychology, 19(1), 55–70.
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner's guide. New York: Guilford Press.