İntihar (özkıyım) düşüncesi: Uyarı işaretleri ve nasıl yardım edilir?
Yazan: Psikonet Editörü

Yaşamına son vermeyi düşünen kişi çoğu zaman ölmek değil, dayanılmaz bir acının bitmesini ister. Bu düşünceler konuşulabilir, yardım alınabilir.
Şu an kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa beklemeyin; 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Yalnız kalmayın; güvendiğiniz birine şimdi haber verin.
İntihar nedir? Özkıyım ne demek?
İntihar kişinin bilerek, kasıtlı olarak kendisini öldürmesidir. Bazen ağır bir ruhsal hastalığın belirtisi, bazen de kendini anlık olarak kontrol etmedeki güçlüklerin belirtisidir. İntihar fikirleri ve girişimleri psikiyatri acil vakalarının büyük kısmını oluşturur.
Özkıyım, intiharın Türkçe karşılığıdır. Sağlık metinlerinde, örneğin hemşirelik bakım planlarında geçen özkıyım riski ifadesi, kişinin kendine zarar verme ya da yaşamına son verme olasılığını anlatır. İntihar düşüncesi ölmeyi ya da yaşamına son vermeyi düşünmektir. İntihar girişimi ise kişinin bu amaçla kendine zarar vermesidir.
Genelde intihar girişimi, yoğun sıkıntıya yol açan bir kriz, çaresizlik, ümitsizlik, çelişkiler nedeniyle hastanın görebildiği seçeneklerin daralmasıyla ortaya çıkabildiği gibi nefret edilen objeye yönelen öfkenin kendine döndürülmesiyle de ortaya çıkar.
Ne kadar yaygın?
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre 2021'de dünyada yaklaşık 727 bin kişi intihar sonucu yaşamını yitirdi. İntihar, 15–29 yaş arasındaki gençlerde üçüncü önde gelen ölüm nedenidir (WHO, 2025). Her ölümün ardında çok daha fazla sayıda intihar girişimi ve intihar düşüncesiyle yaşayan insan vardır.
Risk etkenleri
İntihara yatkınlığı saptamak oldukça güç bir iştir. Genelde daha önceki girişimler yön göstericidir. Bununla beraber sosyal ilişkilerin zayıflığı, yaşın ilerlemesi ve erkek olmak intihar riskini yükseltir. Kadınlarda intihar girişimi daha sıktır, ancak ölümle sonuçlanması erkeklere göre daha azdır. Kronik hastalıklar (kanser, ağrı) intihar riskini yükseltmektedir.
İki grupta intihar olasılığı belirgin olarak yüksektir:
- Depresyon
- Madde bağımlılığı (alkol ve diğer). Ayrıntısı: alkol bağımlılığı
Depresyon, intiharla en sık ilişkili ruhsal bozukluktur. Şizofreni, kişilik bozuklukları gibi psikiyatrik durumlarda da intihar görülse de genel içinde düşük kalır. Aslında depresyon tanısı yüz güldürücü olabilir, çünkü böyle bir tanı olduğunda yüz güldürücü ve etkin tedavi biçimleri kullanılarak intiharın önüne geçilebilmektedir. Belki de intiharın önlenmesindeki umut, alttaki tedavi edilebilir psikiyatrik bozukluktur denilebilir.
Bunlara ek olarak şu durumlar da riski artırır: büyük bir kayıp ya da ayrılık, işsizlik ve ağır borçlar (örneğin kumar bağımlılığına bağlı), istismar ve şiddet yaşantıları, ailede intihar öyküsü, umutsuzluk ve kendini başkalarına yük gibi hissetmek, zarar vermek için kullanılabilecek araçlara kolay erişim.
Uyarı işaretleri
İntiharı düşünen kişilerin çoğu, açıkça ya da dolaylı olarak işaret verir. Şunlara dikkat edin:
- Ölmekten, yaşamın anlamsızlığından ya da "yük olmaktan" söz etmek ("Ben olmasam herkes daha rahat eder")
- Umutsuzluk: "Hiçbir şey düzelmeyecek", "Bir çıkış yok"
- Arkadaşlardan, aileden ve sevdiği etkinliklerden çekilmek
- Vedalaşır gibi konuşmak, değerli eşyalarını dağıtmak, işlerini düzene sokmak
- Alkol ya da madde kullanımının artması, kendini tehlikeye atan davranışlar
- Uyku ve yeme düzeninin belirgin biçimde değişmesi
- Uzun süren bir çökkünlüğün ardından birden gelen, açıklanamayan bir sakinlik
Bu işaretlerden birini ya da birkaçını görüyorsanız konuyu açmaktan çekinmeyin.
Koruyucu etkenler
Riski azaltan etkenler de vardır: güçlü aile ve arkadaşlık bağları, ruh sağlığı hizmetine kolay ulaşabilmek, sorun çözme ve duyguları düzenleme becerileri, yaşamı anlamlı kılan değerler, inançlar ve sorumluluklar, zarar vermek için kullanılabilecek araçlara erişimin kısıtlı olması.
Mitler ve gerçekler
- "İntihardan söz etmek, kişinin aklına bu fikri sokar." Hayır. Araştırmalar intihar düşüncelerini sormanın bu düşünceleri artırmadığını, hatta azaltabileceğini gösteriyor (Dazzi ve ark., 2014). Açıkça sormak kişiyi rahatlatır.
- "İntihardan söz eden yapmaz." Yanlış. İntihar girişiminde bulunan pek çok kişi önceden işaret vermiştir. Her söz ciddiye alınmalıdır.
- "Karar vermiş birini hiçbir şey durduramaz." Yanlış. İntiharı düşünen kişilerin çoğu ikilem içindedir: Bir yanı yaşamak ister. Kriz anları çoğu zaman geçicidir ve yardım hayat kurtarır.
- "Dikkat çekmek için yapıyor." Bu yorum tehlikelidir. Her intihar düşüncesi ve girişimi, kişinin başaçıkamadığı bir acı yaşadığını gösterir.
Çocuklar ve ergenler için ayrıntı: Çocukluk ve ergenlikte depresyon ve intihar hakkındaki mitler ve gerçekler.
Bir yakınınız intiharı düşünüyorsa
İntihar tehditleri ve sonuca ulaşmada yetersiz girişimlerle acil servislere başvurularda sık olmaktadır. Gerçekte intihar girişimlerinin küçük bir kısmı ölümle sonuçlanır. Ama her girişim, ileride yeniden girişim riskinin önemli bir işaretidir. Bu yüzden her intihar düşüncesi, tehdidi ve girişimi ciddiye alınmalıdır.
Yapabilecekleriniz:
- Açıkça sorun. "Kendine zarar vermeyi ya da yaşamına son vermeyi düşünüyor musun?" Bu soru kişiyi tehlikeye atmaz, konuşmanın kapısını açar.
- Dinleyin, yargılamayın. Öğüt vermek, tartışmak ya da "Bunu düşünmemelisin" demek yerine anlamaya çalışın.
- Yalnız bırakmayın. Tehlike hemen varsa kişiyi yalnız bırakmayın ve 112'yi arayın.
- Güvenliği sağlayın. Zarar vermek için kullanılabilecek araçları, örneğin evdeki fazla ilaçları, kişinin ulaşamayacağı yere kaldırın.
- Yardıma ulaşmasını destekleyin. Bir psikiyatri uzmanına ya da acil servise gitmesine eşlik edin. Randevuyu birlikte alın.
- Sır olarak saklamayın. "Kimseye söyleme" diye istense bile, kişinin güvenliği sırdan önce gelir.
- Kendinize de destek alın. Bu yükü tek başınıza taşımayın.
Güvenlik planı
Güvenlik planı, intihar düşüncelerinin yoğunlaştığı anlar için önceden, sakin bir zamanda ve tercihen bir terapistle birlikte yazılan kısa bir plandır. Acil serviste uygulanan ve telefonla izlenen güvenlik planı müdahalesi, sonraki altı ayda intihar davranışını yüzde 45 oranında azaltmıştır (Stanley ve ark., 2018). Plan şu soruları yanıtlar:
- Krizin yaklaştığını gösteren uyarı işaretlerim neler?
- Kendi başıma yapabileceğim, beni biraz olsun rahatlatan şeyler neler?
- Aklımı dağıtacak hangi kişiler ve yerler var?
- Yardım isteyebileceğim kişiler kimler? Telefon numaraları neler?
- Arayabileceğim uzmanlar ve acil hatlar: terapistim, hekimim, 112.
- Ortamımı nasıl daha güvenli hâle getirebilirim?
- Yaşamak için nedenlerim neler?
Tedavi
İntihar nedeni ne olursa olsun acil psikiyatrik müdahaleyi gerektiren bir durumdur. Hastanın çaresizliği, öfkesi ve ölüme ilişkin duyguları mutlaka konuşulmalıdır. Umutsuzluk duyguları mutlaka ele alınmalıdır. Eğer depresyon kliniği var ise depresyonun bulguları ve hastalığın doğası ve bulguları anlatılmalıdır.
İntihar düşüncelerinin altında yatan sorun, örneğin depresyon, tedavi edildiğinde bu düşünceler çoğu zaman belirgin biçimde azalır. Psikoterapiler arasında bilişsel terapi güçlü bir kanıta sahiptir: Yakın zamanda intihar girişiminde bulunmuş 120 yetişkinle yapılan randomize bir çalışmada, on seanslık bilişsel terapi alanların sonraki 18 ayda yeniden girişimde bulunma olasılığı yüzde 50 daha düşüktü (Brown ve ark., 2005). Toplum düzeyinde ise zarar vermek için kullanılabilecek araçlara erişimi kısıtlamanın intiharları önlemedeki etkisine dair kanıtlar güçlenmiştir (Zalsman ve ark., 2016).
Kaybın ardından
Bir yakınını intihar sonucu kaybetmek, yasın en ağır biçimlerinden biridir. Suçluluk, öfke, utanç ve "Neden farketmedim?" soruları sık görülür. Bu duygular olağandır ve tek başına taşınmak zorunda değildir. Yasla ilgili ayrıntı için yas yazımıza bakabilirsiniz. Kayıp yaşayanların da bir uzmandan destek alması önerilir.
Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa beklemeyin; 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
İlgili kitap önerileri:
- İyi Hissetmek — Dr. David Burns
- Depresyon: Bilişsel Davranışçı Terapi Işığında Kendine Yardım Kılavuzu — Doç. Dr. Fuat Torun
Kaynaklar
- Brown, G. K., Ten Have, T., Henriques, G. R., Xie, S. X., Hollander, J. E., & Beck, A. T. (2005). Cognitive therapy for the prevention of suicide attempts: A randomized controlled trial. JAMA, 294(5), 563–570.
- Dazzi, T., Gribble, R., Wessely, S., & Fear, N. T. (2014). Does asking about suicide and related behaviours induce suicidal ideation? What is the evidence? Psychological Medicine, 44(16), 3361–3363.
- Stanley, B., Brown, G. K., Brenner, L. A., Galfalvy, H. C., Currier, G. W., Knox, K. L., Chaudhury, S. R., Bush, A. L., & Green, K. L. (2018). Comparison of the safety planning intervention with follow-up vs usual care of suicidal patients treated in the emergency department. JAMA Psychiatry, 75(9), 894–900.
- World Health Organization. (2025). Suicide worldwide in 2021: Global health estimates. Geneva: WHO.
- Zalsman, G., Hawton, K., Wasserman, D., van Heeringen, K., Arensman, E., Sarchiapone, M., … Zohar, J. (2016). Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review. Lancet Psychiatry, 3(7), 646–659.