Kişilik bozukluklarıGüncellendi:

Şizotipal kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri, şizofreniyle ilişkisi ve tedavisi

Yazan: Psikonet Editörü

Şizotipal kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri, şizofreniyle ilişkisi ve tedavisi

Şizotipal kişilik bozukluğu, yakın ilişkilerde rahatsızlık, alışılmadık inanç ve algılar ve tuhaf davranışlarla belirli bir kişilik bozukluğudur. Şizofreni yelpazesinin en hafif ucunda yer alır, ama şizofreni değildir.

Şizotipal kişilik nasıl görünür?

Bu kişilik bozukluğu, şizofreni üzerine yapılan kalıtım araştırmaları sırasında tanımlanmış ve 1980'den beri tanı sistemlerinde yer almaktadır. Düşünce ve davranışlarında garip, olağandışı özellikler taşıyan, ilişki kurmakta zorlanan, sıra dışı kişilerdir.

Tanı sistemi DSM-5'e göre erken yetişkinlikte başlayan ve şu özelliklerden en az beşiyle belirli süreğen bir tablo vardır (APA, 2013):

  • Alınma düşünceleri: Olayların ya da başkalarının konuşmalarının kendisiyle ilgili olduğunu düşünme
  • Davranışlarını etkileyen ve kültürel değerlerle uyumlu olmayan tuhaf inanışlar ya da büyüsel düşünce (örneğin batıl inanç, gaipten haber verme, telepati ya da "altıncı his"e inanma; çocuklarda ve ergenlerde tuhaf hayaller ya da bunlar üzerine düşünüp durma)
  • Bedensel yanılsamalar da dahil olağandışı algısal yaşantılar
  • Tuhaf düşünce ve konuşma biçimi (örneğin belirsiz, dolambaçlı, mecazlı, aşırı ayrıntılı ya da basmakalıp)
  • Kuşkuculuk ya da paranoid düşünceler
  • Uygunsuz ya da kısıtlı duygulanım
  • Tuhaf, alışılmışın dışında ya da kendine özgü davranış ya da görünüm
  • Birinci derece akrabaları dışında yakın arkadaşı ya da sırdaşı olmaması
  • Tanıdıkça azalmayan aşırı sosyal kaygı; bu kaygı kendisi hakkındaki olumsuz yargılardan çok paranoid korkulardan kaynaklanır

Şizofreniyle ilişkisi

Şizotipal kişilik bozukluğu, şizofreni yelpazesinin "hafif" bir biçimi olarak görülür. İkisinde de benzer bilişsel ve sosyal güçlükler bulunur ve kalıtsal bir yakınlık vardır; ama şizotipal kişilerde bu güçlükler daha hafiftir ve kişiler psikoza karşı daha dayanıklıdır (Chemerinski ve ark., 2013). Bu yüzden DSM-5 şizotipal kişilik bozukluğunu hem kişilik bozuklukları hem de şizofreni yelpazesi bölümünde sayar (APA, 2013). Şizotipal kişilik bozukluğu olan kişilerin çoğu şizofreni geliştirmez; ama stres altında kısa süreli psikotik belirtiler görülebilir. Psikotik belirtiler için psikoz nedir? ve şizofreni yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ne kadar yaygın?

Şizotipal kişilik bozukluğu çoğu zaman gözden kaçar ya da yanlış tanı alır. İşlevsellikte belirgin bir bozulmayla ilişkilidir (Rosell ve ark., 2014). Toplumda görülme oranı çalışmadan çalışmaya değişir; DSM-5 yüzde 0,6 ile 4,6 arasında bir aralık verir (APA, 2013).

Benzer tablolarla farkı

  • Şizoid kişilik bozukluğu: İlişkilerden uzak durma ortaktır; ama şizoid kişide tuhaf inanç ve algılar yoktur.
  • Paranoid kişilik bozukluğu: Kuşkuculuk ortaktır; ama paranoid kişide tuhaf algı ve konuşma görülmez.
  • Sosyal fobi: Sosyal fobide kaygı olumsuz değerlendirilme korkusundan kaynaklanır ve tanıdıkça azalır. Şizotipal kişilikte ise kaygı paranoid korkulardan beslenir ve tanıdıkça azalmaz.
  • Şizofreni: Şizofrenide süreğen sanrılar, varsanılar ve belirgin işlev kaybı vardır.

Tedavi

Şizotipal kişilik bozukluğunun tedavisi zordur ve bu alanda araştırma azdır (Rosell ve ark., 2014). Destekleyici ve yapılandırılmış psikoterapi, sosyal beceri çalışmaları ve bilişsel davranışçı yaklaşımlar kişinin kaygısını ve tuhaf yorumlarını sınamasına yardım edebilir. Belirgin kuşkuculuk ya da algı bozuklukları olan kişilerde hekim düşük dozda antipsikotik ilaçlar önerebilir. Eşlik eden depresyon ve kaygı ayrıca tedavi edilir. Güvene dayalı, sabırlı ve kişinin sınırlarına saygılı bir terapi ilişkisi önemlidir.

Ne zaman acil yardım gerekir?

Kişi gerçek olmayan şeylere sarsılmaz biçimde inanmaya, başkalarının duymadığı sesler duymaya başlıyor, kendine ya da başkasına zarar verme düşünceleri taşıyorsa ya da davranışları belirgin biçimde karışıklaşıyorsa hemen bir psikiyatri uzmanına başvurun; acil durumda 112'yi arayın.

Kişilik bozukluklarının genel tablosu, türleri ve tedavisi için: Kişilik bozukluğu nedir?

İlgili kitap önerisi:

Kaynaklar

  1. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
  2. Chemerinski, E., Triebwasser, J., Roussos, P., & Siever, L. J. (2013). Schizotypal personality disorder. Journal of Personality Disorders, 27(5), 652–679.
  3. Rosell, D. R., Futterman, S. E., McMaster, A., & Siever, L. J. (2014). Schizotypal personality disorder: A current review. Current Psychiatry Reports, 16(7), 452.

Bu konuda diğer yazılar

  1. Narsist anne: Özellikleri, çocuğa etkileri ve iyileşme yolları6 dk
  2. Kişilik bozukluğu nedir? Türleri, belirtileri ve tedavisi9 dk
  3. Borderline (sınır) kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi11 dk
  4. Narsist ne demek? Narsist kişinin özellikleri ve narsistle başaçıkma10 dk
Kişilik bozuklukları: bütün yazılar
Paylaş: WhatsAppXFacebook
Şizotipal kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri, şizofreniyle ilişkisi ve tedavisi | Psikonet