Çocukluk ve Ergenlikte Depresyonun Psikolojik Modeli ve Tedavisi

Çocukluk depresyonunun psikolojik modeli: Bilişsel Çarpıtma  Depresif çocuklarla yapılan araştırmalar, bu çocukların bilişsel şemalarının, depresif olmayan çocuklara göre daha olumsuz olduğunu göstermiştir.  Beck’in bilişsel modeline göre; çarpıtılmış, olumsuz düşünceler depresif kişinin en belirgin özelliğidir.  Bilişsel üçlü: Kişinin, kendisiyle, deneyimleri ve geleceği ile ilgili olumsuz algısı Bilişsel Çarpıtmalar  Keyfi Çıkarsama: Yeterli ya da hiç kanıt olmadan bir sonuca varmak. Ör; bahçedeki doğumgünü partisinde yağmur yağan çocuğun kendinin değersiz olduğu sonucuna varması  Seçici Soyutlama: Birçok öğesi olan bir durumda öğelerden yalnızca birine göre sonuca varmak. Grup çalışmasından kötü not alan çocuğun kendisi yüzünden kötü sonuç alındığına inanması  Aşırı Genelleme: Tek, olasılıkla da saçma bir olaya dayanarak çok genel bir sonuç çıkartmak. Kötü puanın aptallığından kaynaklandığını düşünmesi  Büyütme, küçümseme: Değerlendirmelerde abartılı olma. Bir topu karşılayamadığı için kendini kabiliyetsiz olarak görme, ya da şimdiye kadar hep 5 aldığı dersten 3 aldığında öncekileri şans olarak yorumlama Neden bilişsel çarpıtma yapılır?  Ev ortamında bu tür bilişsel çarpıtmaların yapılıyor oluşu (model alma)  Bu çarpıtmaların bizzat çocuğa öğretiliyor oluşu  Ör; çocuk bardağı kırdığında, “olur böyle dalgınlıklar” demek yerine, “gene mi kırdın, ne beceriksizsin” gibi…. Öğrenilmiş Çaresizlik  Kişinin maruz kaldığı ve kaçınma olasılığının olmadığı olumsuz durumu bir süre sonra kaçınma ihtimali gündeme gelse de kabullenmesi ve ona tepki vermemeye başlaması  Temel sayıltı: Bireyin başarısız olarak kontrol etmeye çalıştığı nahoş yaşam olayları ve travmalar, bireyin pasifliğine, eyleme geçememesine ve yaşamı kontrol edememe duygusuna;  Tüm bunlar da depresyona yol açar. Yüklemeler ve Öğrenilmiş Çaresizlik  80’lere gelindiğinde öğrenilmiş çaresizlik kuramının depresyonu açıklamada yetersiz kaldığı görüldü.  Kişiler kendilerini çaresiz hissediyorlardı.  Ama aynı zamanda sorumlu da hissediyorlar ve suçluluk duygusu yaşıyorlardı.  Bu ikisi bir arada nasıl oluyordu? Yükleme Kuramı  Buna göre depresyondakiler başarısızlıklarını, depresyonda olmayanlara göre daha fazla içsel (kişisel); kalıcı ve genel nedenlerle yorumladılar! (Davison & Neale, 2004, sf244-245)  Genel yükleme: Hiçbir şeyi asla doğru yapamam  Kalıcı faktörlere yükleme: Testte asla iyi değilimdir  İç faktörlere yükleme: Ben aptalım Tanı nasıl konur?  Çocukla  Anne-babayla  Okulun rehberlik birimiyle  Öğretmenlerle görüşme  Gözlemler ve testler Tedavi  Anne baba ve çocuğun depresyon konusunda bilgilendirilmesi  İlaç  Bilişsel Davranışçı Tedavi Anne baba ve çocuğun depresyon konusunda bilgilendirilmesi  Suçluluk duygusunun azaltılması için depresyonun yaygınlığı ve biyo-psiko-sosyal model hakkında aileye bilgi vermek  Çaresizlik duygusunun azalması için depresyonun tedavi edilebilirliğine dair bilgi vermek  Çocuğun tepkilerinin kişisel bir düşmanlıktan kaynaklanmadığını belirtmek  Nasihat vermenin, ikna etmeye çalışmanın, eleştirmenin işe yaramayacağını belirtmek  Çocuğu olumsuz çevrelerden korumak, okula devamlılığını sağlamak konularında aileyi uyarmak  Tedavi edilmediği takdirde intihar riskinin olduğunu belirtmek İlaç Tedavisi  Depresyon tedavisinde etkili  Ne kadar uzun süre kullanılırsa kullanılsın bağımlılık yapmaz, beyne ya da kişiliğe zarar vermez!  İntihar etmek amaçlı yüksek dozda alınsa bile ölümcül etki yaratmaz  Eşlik eden diğer psikiyatrik bozukluklarda da etkili  İlaçla tedavide 3 önemli devre:  1. tedavi devresi: ilk 6-8 hafta: akut durumun düzelmesi  2. tedavi devresi: 3-4 ay: kazanılan olumlu gelişmelerin pekiştirilmesi  3. tedavi devresi: 1-2 yıl: depresyonun tekrarlamasını önleme devresi  Tekrar etmemesi için aşamalı olarak azaltılmalı ve kesilmeli  Kişiye uygun ilacın doğru doz ve sürede kullanımıyla birlikte, bireysel, ailesel ve çevresel tedavilerin uygulanmasıyla, tedavinin başarı oranı %90’ların üzerine çıkar. Bilişsel Davranışçı Tedavi  Hafif depresyon tedavisinde tek başına kullanılabilir  3-4 ay: 12 seans…  Amaç çocuk ve ergendeki bilişsel çarpıtmaların giderilmesi  Sorunlarla daha iyi başa çıkmalarının ve daha işlevsel başetme mekanizmalarını kullanmalarının sağlanması  Çocuğun duygusal durumu konusundaki farkındalığının artması(olumlu yanlar-suçlayıcı yan)  Olumsuz otomatik düşüncelerin ve inançların yakalanması, sorgulanması ve adaptif düşünce ve inançlarla yer değiştirmesi  İnsan ilişkilerinin düzeltilmesi (Kendini gerçekleştiren kehanet zincirini kırmak) Yöntemler  Bilişsel yapılandırma faaliyet programları, davranış deneyleri, davranışı başlatma görevleri ile birlikte ilerler…  Olumlu yanlarından oluşan liste  Ruh haline not verme  Kanıt araştırma  Günlük tutma  Mutluluk çizelgesi yapma  Role-playing: sosyal yönden itici davranışlarının farkına varma  Problem ne? Olası çözümler neler? Uygun olanı seçip, uygula!: Öğrenilen becerilerin hayata geçirilmesi! ÇOCUKLUK VE ERGENLİKTE DEPRESYON SERİSİNDE YARARLANILAN

KAYNAKLAR

1. Davison, G.C., Neale, J.M. (2004) Anormal Psikolojisi. Çev: İhsan Dağ vd. Ankara: TPD. Orijinal basım tarihi: 1998.
2. Ercan, E. S., Turgay, A. (2004) Mutsuz Çocuk, Çocukluk ve Ergenlik Döneminde Depresyon, İstanbul: Remzi Kitabevi.
3. Koplewicz, H. S. (2004) Nesi Var Bu Çocuğun? Ergenlerde Depresyon Teşhisi ve Tedavisi, Çev: Sinem Gül, İstanbul: Varlık Yayınları.
4. Merrell, K. W. (2001) Helping Students Overcome Depression and Anxiety: A Practical Guide, New York & London: The Guilford Press.
5. Stark, K. (1990) Childhood Depression, School-based Intervention, New York & London: The Guilford Press.
6. Weller, E. B., Weller, R. A., Danielyan, A. K. (2004) Mood Disorders in prepubertal Children. In Textbook of Child and Adolescent Psychiatry, 3rd Edition, (pp. 411-435). Wiener, J.M. & Dulcan, M.K., Eds.Washington: American Psychiatric Publishing, Inc.
7. Weller, E. B., Weller, R. A., Danielyan, A. K. (2004) Mood Disorders in Adolescents. In Textbook of Child and Adolescent Psychiatry, 3rd Edition, (pp. 437-469). Wiener, J.M. & Dulcan, M.K., Eds.Washington: American Psychiatric Publishing, Inc.