Çocukluk ve Ergenlik Döneminde Depresyonun Nedenleri

Çocuk ve ergenlere özgü depresyon belirtileri özetle şöyledir:  Kendini mutsuz veya boşlukta hissetme  Eskiden zevk aldığı şeylerden zevk almama ya da eskisi kadar hoşlanmama  Sık sık ve basit şeyler için ağlama ya da ağlama isteği duyma  Gelecekten umutsuz olma  Değersizlik duygularının bulunması  Suçluluk duygularının olması, bütün olumsuzluklardan dolayı kendini suçlama  Sık sık ölümden ve kendini öldürmekten söz etme ya da “Kaçıp gideceğim buralardan” gibi sözler etme  İntihara kalkışma ya da kendine zarar verecek başka bir davranışta bulunma (örneğin, kolunu jiletleme)  Anne-babayı sinirlendirene kadar uğraşma. En yakınlarıyla ilişkisinde bozulma, sık sık tartışma veya küsme  Gergin, sıkıntılı, huzursuz olma. Sık sık “Of, sıkıldım!” sözcüklerini kullanma  Bedensel şikayetler: Sık sık baş, karın ağrısı ya da yorgunluk hissetme  İştahında değişiklikler olma: Eskisine oranla daha az ya da daha fazla yeme, eskiye oranla daha fazla yemek seçme, yemek konusunda mızmızlanma veya sorun çıkarma  Uyku bozuklukları: Gece geç uyuma, sabah zor uyanma. Uyku alışkanlığında değişiklikler; yalnız uyuyamama, huzursuz uyuma, uykuya dalmadan önce, ya da uyku sırasında korkma, geceleri sık sık kötü rüyalar gördüğünü söyleme  Kendine güvende azalma: Her işe “Ben yapamam, ben beceremem” diye başlama  Sinirlilik ve öfke patlamaları  Aşırı alınganlık  Derse ilgide azalma, ders başarısında belirgin düşüş  Arkadaş ilişkilerinde bozulma, olumsuz arkadaşlıklar kurma, kendini yalnız hissetme  Müzik zevkinde değişim Hangi noktada normal değil?  Bu duygu ve davranışlar zaman zaman depresyonu olmayan çocuk ve ergenlerde de görülür!  Ancak teşhisin konabilmesi için ruh halinde kayda değer bir değişimin en az iki hafta süreyle görülüyor olması gerekir!  belirtilerin “kayda değer” olması  semptomların süresi önemlidir!  Tek bir davranışın ötesinde genel tabloya bakmak gerekir! Yaygınlık  Çocuğun yaşına, çalışmanın yapıldığı ülkeye, örneklemine tipine göre değişimler göstermekte  Okul öncesi: %1’in altında  Okul dönemi: %2-3  Ergenlik: %7-13  Çocuklarda cinsiyetler arasında fark yok  Ergenlerde, yetişkinlerde olduğu gibi, kadınlarda erkeklerin 2 katı Neden kaynaklanıyor? • Biyolojik yatkınlık + çevresel etkenler etkileşimi Biyo-psiko-sosyal model • Kalıtım • Beyindeki kimyasal maddelerin etkisi • Hormonal etkenler • Anne-babada depresyon ve diğer psikiyatrik bozukluklar • Mizaç • Psikolojik etkenler ve anne-baba-çocuk ilişkisindeki bozukluklar • Çocuklar arasında ayrım yapma • Çok erken ya da geç anne baba olma • Dayak ve cinsel istismar • Ailede huzursuzluk • Anne-babanın ölümü • Boşanma • Diğer yaşam olaylar: Sevgiliden ayrılma, başarısızlık yaşama Biyolojik Etkenler Beyin  Depresif çocuklarda depresif olmayan çocuklara göre; yetişkinlerdekine benzer olarak, frontal lob hacminde azalış ve ventriküler hacimde ise artış vardır.(Weller, et al., 2004, pp. 411-435) Mizaç  Zor bebeklerin ve  Huzursuz, iştahsız, uykusuz, sorunlu, çok ağlayanların çocukluk ve ergenlikte depresyon yaşama riski daha yüksek! Çevresel etkenler Anne çocuk ilişkisindeki bozukluklar  Duygusal ve fiziksel beklentilere duyarsız bir anne ---) Güvensiz, endişeli çocuk Çocuklar arasında ayrım yapma  Bir çocuğa aşırı ilgi gösterip diğerini ihmal etme  Erkek çocukları ayırma  Kendine benzeyeni ayırma  Başarılı olanı ayırma Çok erken veya geç yaşta anne-baba olma  “Ben gençliğimi yaşayamadım” diyen veya  “Çocukla uğraşacak halim kalmadı, çekemiyorum” diyen ebeveynler!  Tabi ki burada asıl önemli olan yaştan ziyade kişilik ve çocuk yetiştirmeye ruhen hazır oluş! Dayak; Cinsel istismar; Örtbas edilme; Çocuğun tehdit edilmesi; Travma Anne babada depresyon ve diğer psikiyatrik bozukluklar  Ailede depresif özellikler  Olumlu ortam sağlamakta zorlanan ebeveyn Anne-babanın ölümü  Anne baba ölene kadar ev huzurlu muydu?  Sonrasında çocuğa iyi bakılıyor mu? Boşanma  Mutsuz bir aile ortamındansa iyi bir ayrılık!  “Eğer çocuklar olmasaydı çoktan ayrılırdık!” cümlesi çocuğun sırtına büyük bir sorumluluk/suçluluk yükler!  Boşanma sonrası yaşanan psikolojik sorunlar boşanmadan çok, mutsuz bir evde senelerce yaşamış olmaya bağlanabilir  Boşanma sonrası birbirini kötüleyen anne-baba da çocuğun hayata karşı güvensizliğini pekiştirir! Diğer yaşam olayları  Sevgiliden ayrılma  başarısızlık yaşama Stres Tetikleyicisi  Stres yaratıcıları tek başına ortaya çıkmaz! Daha çok, biriktiğinde depresyon riskini yükseltir!  Örneğin; boşanma gibi yaygın bir olaya bakalım:  Aynı gelirle iki ev geçindiğinden, maddi durum bozulur,  Bu durum çocuğun velayetini almış bireyi ek bir stresle karşı karşıya bırakır  Boşanmanın sıkıntısına bunlar eklenince  Çocukla gereğince ilgilenememe, hatta şiddet uygulama vs gibi riskler artabilir  Depresyon riski artar  Burada kişinin stres faktörünü nasıl algıladığı önemlidir! Olay ne kadar sarsıcı olursa olsun kişinin başedebileceğini düşünmesi süreci kolaylaştırır.